Leuke weetjes

De ingrediënten

Meer dan vlees, brood, ajuin, melk, eieren en kruiden heb je niet nodig om een worst te draaien. De lekkernij ligt al sinds jaar en dag op ons bord. Zowat overal ter wereld geven we onze pensen een eigen smaak, vorm en textuur. Ook de Belg is niet zomaar voor één pens, beuling, boudin of worst te vangen. De familie Noyen kan ze gelukkig bijna allemaal maken.

De uitvinder

De uitvinding van de worst zullen we nooit met zekerheid kennen. De Griekse kok Aphtonetos heeft zichzelf ooit uitgeroepen tot de uitvinder van de worst. Straffe taal, maar de geschiedenis spreekt hem tegen. Want Feniciërs worden beschouwd als de eerste darmsnarenmakers. En ook de Inuïts kennen een lange traditie waarbij ze algen drogen, met bloed mengen en in rendierdarmen tot worstjes maken. 

De bloedworst van Asterix

De bloedworst wordt even vaak beuling of zwarte pens genoemd. Het is een donkere traditionele worst die gestold wordt door verhitting. Ze vinden hun oorsprong in de Gallische keuken. Toen hadden bloedworsten de reputatie dat ze de mannen aanzetten tot dapperheid en heldhaftigheid in de strijd. Precies wat Asterix en zijn kameraden nodig hadden dus.

Romeinse wegrestaurants

De zwarte pens was ook al snel een favoriet bij de Romeinen. Langs de kant van de weg werd de ‘botulus' in tal van kraampjes gegrild en verkocht. De worst werd gekookt in een mengsel van wijn en garum (een toevoegsel gemaakt van gedroogde vis) en werd geserveerd in een dikke speltpap. De stevige kost was ideaal voor Romeinen die lang onderweg waren.

Grieken aan de grill

De eerste barbecuefeestjes werden volgens de geschriften gehouden op de Olympusberg. De mythologie wil dat Prometheus nog maar pas het vuur van Zeus had gestolen of er lagen al worstjes te grillen op de godenberg.

Aan het Franse hof

In de 14e eeuw was pensensoep een grote favoriet aan het Franse hof. Het was de chef-kok Guillaume Tirel, die toen mocht koken voor Charles V. De kok werd bij zijn overlijden begraven met de eer van een held en later door Bocuse omschreven als een fantastische inspiratiebron en een culinair wonder. Hij bracht zijn pensen op smaak met munt, salie, zout en geraspte kaas.

Literaire pensen

William Shakespeare schrijft in de zestiende eeuw: ‘Dost thou think, because thou art virtuous, there shall be no more cakes and ale...' In de Franse bewerking worden de taartjes en bier vertaald naar ‘tripes et boudins' (= worsten en beuling). Enkele Franse dichters hebben de worst ook nog verwerkt in hun gedichten. Zo schreef Paul Harel: ‘Lillend, sissend en openbarstend op de grill, fluiten pensen mooier dan merels in April...'

Een worst van een huwelijk

In Frankrijk kreeg je vroeger in de roddelcircuits wel eens te horen dat iemand een boudin had gemaakt. De uitdrukking had helemaal niets met pensen te maken, maar sloeg op een huwelijk tussen een handelaar met een meisje van adel of uit de gegoede burgerij. Een verstandshuwelijk dus, waarin nieuwe bloedbanden werden gesmeed.

Een witte kerst met een witte pens

In de Middeleeuwen konden de kerkgangers zich na de nachtviering op Kerstmis verwarmen aan een kopje warme melkpap met stukjes vlees en ei. Om de bedeling vlotter te laten verlopen, kwamen de charcutiers op de idee om deze pap af te vullen in een darm. Zo kregen ze de eerste feestelijke witte pensen. Waar ze het liefst een witte kerst mee vierden.

Popeye was mis

Popeye heeft ons allemaal wijsgemaakt dat we sterk worden van spinazie. Er zou enorm veel ijzer inzitten, een stof die we nodig hebben, maar die ons lichaam zelf niet kan aanmaken. 

Spinazie mag dan wel lekker en gezond zijn, veel ijzer zit er toch niet in. Popeye had beter worsten gegeten. Want terwijl een bloedworst meer dan 50 milligram ijzer per honderd gram bevat, is dat bij spinazie slechts 3,5 milligram. Na kooktijd blijft daar zelfs maar een zesde van over. Ook cacao en peterselie scoren stukken beter: zij leveren 10 tot 20 milligram ijzer aan per honderd gram.

Ieder z'n eigen bloedworst

Zowat elke regio in Europa heeft zijn eigen recept voor bloedworst. Zo is de bloedworst van Poitou gemaakt van spinazie, die van Normandië met appeltjes, die uit de Corrèze en Sologne met kastanjes. En in de Franse Antillen voegen ze met rum en cayennepeper een exotisch tintje aan hun bloedworsten toe.
De Britten werken met haver en gerst en spreken van black-pudding. Voor de Poolse kischka heb je ook extra graan nodig en de Deense sortepölfe bevat rozijntjes, mosterd en soepkruiden. In Spanje krijg je een bloedworst als je vraagt naar een morcilla de sangre, in Italië gaat het over een sanguinaccio of migliaccion en de Portugezen spreken van een morcela de sangue.

Niet zonder ajuin

Een worst zonder ui is als een café zonder bier. Er zit ook meer in een ui dan een goeie smaak. Een ajuin bevat ook een pak heilzame eigenschappen. Ze zijn waterafdrijvend, opwekkend en maken slijmen los. Maar hun belangrijkste eigenschap is natuurlijk dat ze in de keuken niet kunnen gemist worden om aan onze gerechten een pittige toets te geven.

Grijze pensen

Wie eens een grijze pens wil proberen, moet daarvoor naar Zuid-Brabant en Henegouwen. Roséwijn is niet gemaakt van een scheutje wit bij een glaasje rood en ook de grijze worst is geen mengeling van witte en zwarte worst. De grijze kleur is het gevolg van een compleet ander recept en een aparte behandeling van het varkensvlees.

De langste ter wereld

Een Belgische bloedworst heeft een plaatsje veroverd in het Guiness Book of Records. In Namen werd in 1994 de langste bloedworst ter wereld gemaakt. Het record was goed voor 1.235 meter, het recept was een klassieker en een kanjer van een kerstbeuling met rum, suiker, room en rozijntjes. Het zijn de beenhouwerij-leerlingen van het Instituut Sainte Ursule in Namen die de titel op hun naam hebben gezet.

De orde van den Bloempanch

De enige en meest legendarische worstenvereniging in ons land is de Orde van den Bloempanch. De bloempanch is een speciale bloedworst die opgevuld wordt in een blinde darm en daardoor een omtrek van ongeveer 15 cm heeft. De Orde is in 1996 gestart met vijf vrienden. Intussen zijn er meer dan 700 leden. De lekkernij die ze adoreren maakt ontegensprekelijk deel uit van het Brussels gastronomisch erfgoed. 

Wat weet u over worsten?

Alles kent een einde. Een worstje kent er zelfs twee. Maar verhalen over worsten en pensen zijn natuurlijk eindeloos. Heeft u zelf nog een leuk weetje om aan deze lijst toe te voegen? Mail je verhaal naar info@noyen.be en maak kans op een smakelijke verrassing!